Van zwemhal tot stadshal in een groene ruimte

Actie voor herbestemming van de Oostendse zwemhal tot stadshal.

Op 16 mei deelde het Oostends stadsbestuur mee het vroegere zwembad te willen afbreken om er een groene ruimte te maken en wil nu de procedure starten voor een sloopvergunning. De architectuurvereniging Archipel vzw en de erfgoedvereniging Dement Oostende vzw hebben daarop de handen in elkaar geslagen voor een positieve actie voor het behoud van het meest essentiële deel van het zwembadcomplex: de zwemhal. Met zijn monumentale architectuur uit de jaren zeventig kan het als bruikbare, windvrije, polyvalente stadshal herbestemd worden.

Deze actie werd inmiddels in architectuurkringen gesteund door Archipel, door de architectuur-faculteit KULeuven Brussel-Gent en door Docomomo. In Oostende krijgt het de steun van Dement en door een dagelijks aangroeiende petitielijst.

De architectuurvereniging Archipel en de erfgoedvereniging Dement Oostende pleiten ervoor het belangrijkste deel: de zwemhal te behouden en te herbestemmen als stadshal in een groene ruimte.

Eens de zwemkuip eruit verwijderd is, ontstaat een grote, gesloten, overdekte ruimte, 54 op 30 meter, 15 meter hoog. Deze polyvalente stadshal is op deze plaats plaats windvrij te houden.
Van zwemhal naar stadshal. Errond een groene ruimte. Een stadshal in een park!
Als de bijgebouwen, die immers hun functie verloren, verwijderd worden, kan een grote groene ruimte ontstaan die de Koninklijke Gaanderijen , het Thermae Palace en de stadshal verbindt.

Waarom deze actie?
Drie argumenten: erfgoed, duurzaamheid, bruikbaarheid.
- Het erfgoed uit drie perioden (belle epoque, jaren dertig, jaren zeventig) bewaren en daarmee ook het geheugen van de stad.
- Opteren voor duurzaamheid en circulaire economie in plaats van wegwerpcultuur.
- Een bruikbare, goedkope en robuuste stadshal creëren als een sociale, polyvalente ontmoetings-plaats waar jong en oud, inwoners en toeristen elkaar kunnen treffen.

De gebruiksmogelijkheden van de windvrije stadshal zijn onbeperkt en kwaliteitsvol.
De ruimte van 1.500 vierkante meter met een hoogte van 15 meter is vrij toegankelijk voor mobiel transport en kan met minimale aanpassingen en een beperkt budget (sanitair en bergingen) bruikbaar gemaakt worden voor de meest uiteenlopende functies. De monumentale stadshal heeft bovendien als troeven een heldere constructie, een ruwe uitstraling door zijn zichtbeton en een expressieve vormentaal.

 


De polyvalente mogelijkheden zijn onbeperkt.

- Sociale ontmoetingsruimte...
- Jongeren ontmoetingsruimte: creatieruimte, studeerruimte, fuifzaal...
- Markten: avondmarkt, kerstmarkt, rommelmarkt, boekenmarkt, foodmarket...
- Beurzen en tentoonstellingen...
- Evenementen: publieksbijeenkomsten, recepties, meetings...
- Cultuur: concerten, theater, dans, zowel creatie als opvoeringen...
- Sport: zaalsporten, turnen, kampioenschappen beach- volley, schaatspiste in de winter, verzameling voor jaarlijkse duik in zee...

Polyvalentie is hier dé unieke troef. Het vervangt de noodzakelijke tenten door een vaste iconische monumentale structuur op een unieke centrale ligging vlakbij de zeedijk.
Waarom wil men afbreken?
Een aantal argumenten werden regelmatig aangehaald: erfgoed, geen geld, geen behoefte aan een grote ruimte, aflopende erfpacht en ruimte voor groen.

Erfgoed?
Om het oude erfgoed van de Koninklijke Gaanderijen (1906) en de Thermae Palace (1933) breed te etaleren zou het jonge erfgoed van het zwembadcomplex (1976) zogezegd best gesloopt worden? Een stelling waarmee Onroerend Erfgoed zou akkoord gaan?
Deze bewering staat volledig in tegenspraak met alle vroegere adviezen van de diensten van Onroerend Erfgoed in 2003, 2007, 2013 en 2015.
Deze bewering staat bovendien ook in tegenspraak met het zeer actuele RUP ERFGOED dat tot 15 juli in Oostende in een fase van publieke raadpleging zit. (Een RUP is een Ruimtelijk Uitvoeringsplan.)
De situatie van deze site hier is zeer duidelijk: de Koninklijke Gaanderijen en het Thermae Palace zijn beschermd, het zwembad heeft hoge locuswaarde. “Met het RUP Erfgoed wenst de stad Oostende betere richtlijnen en voorschriften op te stellen om het behoud van panden met een erfgoedwaarde te vrijwaren. Behoud ervan is de hoop.” Zo luidt de stadstekst.


Deze site verenigt immers erfgoed na de eeuwwisseling (de Koninklijke Gaanderijen), erfgoed uit de jaren dertig (het Thermae Palace), en erfgoed uit de jaren zeventig (de zwemhal). Deze drie periodes uit de Oostendse stedelijke geschiedenis laten vruchtbare getuigenissen na die blijvend samengaan als geheugen van de stad.
Gaat Oostende nu zijn eigen RUP ERFGOED dwarsbomen en gaat Onroerend Erfgoed hiermee akkoord?

Geen geld?
Er is geen geld voor een renovatie, aldus een tweede argument.
Precies vanuit zeer karige middelen moet men dus op deze plek geen duur grasplein maken, waar vandaag een monumentale constructie beschikbaar is voor een potentiële stadshal.

Gaat Oostende niet kiezen voor duurzaamheid en circulaire economie maar voor de verkwisting van een bruikbare structuur?
Vandaar dit opbouwend en positief voorstel. De afbraak van het volledige zwembad wordt geraamd op 1 miljoen euro, en met deze kost heeft men enkel een extreem duur grasveld gerealiseerd. De besparing door de zwemhal te behouden is ongeveer 400.000 euro, en deze som kan men integraal besteden aan de opfrissing van het dak en de betonstructuur. Met een bijkomende investering van amper 1,2 miljoen euro realiseert men een volwaardige polyvalente stadshal. Simpel gezegd, een grasplein voor 1 miljoen euro of een stadshal voor 2,2 miljoen euro (nieuwbouwwaarde 3,5 miljoen euro).

Geen behoefte?
De stad aan zee heeft geen behoefte aan een grote overdekte ruimte is een volgend argument, want er is de hal van het kursaal en de hal van de Wellington Renbaan. Beide ruimtes zijn echter niet op de begane grond en dus ook niet voor mobiel transport toegankelijk. (Sinds het Mediacenter verdween is er ook geen dergelijke ruimte meer.) Bovendien zijn ze veel te duur en ook te kwetsbaar voor feesten of markten, laat staan voor jeugd of groepen zonder financiële middelen.
Daar staat reeds een toegankelijke, kloeke ruimte: de stadshal.
De aflopende erfpacht.
De erfpacht loopt af. Maar indien het terrein nog een publiek toegankelijke functie wil vervullen dan zal de concessie toch op de een of andere manier moeten verlengd worden. Of wordt het publiek ontoegankelijk of geprivatiseerd?

Groene ruimte!
Er moet een groene ruimte komen. Dat argument is zeer waardevol. Rond de stadshal kan een groene ruimte een verbinding maken met de Koninklijke Gaanderijen en het Thermae Palace.
Zelfs meer... Hier biedt zich een stedenbouwkundige unieke gelegenheid aan om een ruimer stedelijk park te plannen dat in het zuidwesten vertrekt van de parking naast de Thermae Palace, vervolgens doorloopt rond de stadshal en zich verder verbindt met het, breder te openen, Koningspark. Eén lange groene site zoals het in 1905 ooit visionair bedacht werd, en waarin toen ook een hal werd opgenomen. Meteen een verwijzing naar het historische verleden.
Dit kilometer lange park evenwijdig aan de zeedijk wordt dan doorsneden door een as naar de toegang tot de zeedijk: de drie gapers.

Of wordt het bouwgrond?
De architectuuriconen: het SEO-warenhuis en het postgebouw, beide door de architect Eysselinck ontworpen, stonden jaren leeg voor ze schitterend herbestemd werd. Vanwaar dan de haast om het zwembad volledig te slopen direct na sluiting? Bouwdruk, hoteluitbreiding? In 2016 begon een Eau-tel operatie ter financiering van de restauratie van de gaanderijen en het Thermae Palace hotel. De onderhandelingen strandden toen op een afwijzing van Onroerend Erfgoed om boven het thermengebouw enkele bouwlagen uit te breiden.
Komt deze grond na de sloop in de toekomst onder een bouwdruk? Het is een open vraag die velen zich stellen. Hopelijk ten onrechte, maar een stadshal kan deze op deze plek deze druk alvast voor de toekomst definitief wegnemen.

Juli 2021 - VU: Archipel vzw - Dracenastraat 33 - 9000 Gent - Lode Maryssael